52 χρόνια Πολυτεχνείο

Πενήντα δύο χρόνια πέρασαν από τη νύχτα της 17ης Νοεμβρίου 1973, μια νύχτα που δεν ξεθωριάζει, που επιμένει να θυμίζει ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, αλλά κατακτιέται. Ήταν τότε που ένα τανκ, από αυτά που είχαν παραταχθεί στην Πατησίων, κινήθηκε προς την πύλη του Πολυτεχνείου. Σιδερένια, βαριά, σύμβολο άμυνας και ελπίδας. Και σε μια στιγμή, γκρεμίστηκε. Μαζί της, παρασύροντας κορμιά, φωνές, ζωή, αλλά όχι το «Όχι» της νεολαίας.

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου αποτέλεσε το ηχηρότερο χτύπημα στη Δικτατορία και ένα παγκόσμιο σύμβολο αντίστασης. Οκτώ μήνες αργότερα, η Χούντα θα έπεφτε. Αλλά η μνήμη εκείνης της νύχτας θα είχε ήδη γίνει θεμέλιο της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.

1974 – 1975: Τα πρώτα χρόνια της μνήμης και ο ρόλος της ΕΦΕΕ

Η πρώτη επέτειος συνέπεσε με τις μεταπολιτευτικές εκλογές, και οι εκδηλώσεις έγιναν μία εβδομάδα αργότερα. Το 1975, όμως, γράφτηκε ιστορία: ήταν η πρώτη φορά που η πορεία έγινε ανήμερα της 17ης Νοεμβρίου και η πρώτη χρονιά που η ματωμένη σημαία του Πολυτεχνείου ηγήθηκε της πορείας.

Το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με τον Βαγγέλη Ζιώγα, υποψήφιο διδάκτορα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, ο οποίος εξηγεί ότι το 1975 αποτελεί ορόσημο για τον ρόλο της ΕΦΕΕ και του φοιτητικού κινήματος:

Η νεολαία ως θεμέλιο της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας

«Η επέτειος του 1975 απέδειξε ότι η μαζικότητα του ’74 δεν ήταν μια ιστορική στιγμή που πέρασε», σημειώνει ο κ. Ζιώγας.
Η νεολαία είχε ήδη αρχίσει να χτίζει τον δικό της μύθο στη Μεταπολίτευση, έναν μύθο οργανωτικό, συνειδητοποιημένο και βαθιά πολιτικό. Οι φοιτητικές οργανώσεις, βγαίνοντας από τα σκοτάδια της Δικτατορίας, ανέλαβαν πρωτοποριακό ρόλο τόσο στον συνδικαλισμό όσο και στον δημόσιο διάλογο: αποχουντοποίηση, Κυπριακό, ελληνοτουρκικά, ΝΑΤΟ, ΕΟΚ.

Το πρώτο Εθνικό Φοιτητικό Συμβούλιο

Καθοριστικός σταθμός ήταν η σύγκληση του πρώτου Εθνικού Φοιτητικού Συμβουλίου τον Μάιο 1975 και η εκλογή του νέου Κεντρικού Συμβουλίου της ΕΦΕΕ, με πρόεδρο τον Γιώργο Σταματάκη της ΚΝΕ, ένα ιστορικό πρόσωπο με δράση τόσο στη Δικτατορία όσο και στη Μεταπολίτευση.

Η συγκρότηση του νέου Συμβουλίου σήμανε και την οριστική αποδέσμευση της ΕΦΕΕ από τον έλεγχο της Χούντας.

Η πορεία του 1975: Μια ιστορική στιγμή συλλογικής μνήμης

Η ΕΦΕΕ ανέλαβε μια τεράστια πρόκληση: την οργάνωση της πορείας της 17ης Νοεμβρίου 1975.
Η πορεία ήταν ειρηνική, ογκώδης και ιστορική. Ολόκληρος ο Τύπος —πλην της άκρας δεξιάς— μίλησε με σεβασμό για το πλήθος και το μήνυμα της ημέρας.

Οι εκτιμήσεις για τους διαδηλωτές ποικίλλουν: από εκατοντάδες χιλιάδες μέχρι και ένα εκατομμύριο. Ακόμη και η αμερικανική πρεσβεία ανέφερε περίπου 350.000.

Η νεολαία στην πρώτη γραμμή

ΚΝΕ, Νεολαία ΠΑΣΟΚ, Ρήγας Φεραίος και φοιτητές της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς αποτέλεσαν τον παλμό της πορείας. Σημαίες, συνθήματα, πειθαρχημένοι σχηματισμοί και ένα ενιαίο μήνυμα: «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία».

Και μπροστά τους, για πρώτη φορά, η ματωμένη σημαία του Πολυτεχνείου. Όχι απλώς ένα σύμβολο, αλλά η ίδια η ιστορική σύνδεση του 1973 με μια νεολαία που τώρα αποκτούσε ρόλο και φωνή στη νέα δημοκρατική Ελλάδα.

Η πορεία ως θεσμός και η κληρονομιά της

Χάρη στη συντονισμένη περιφρούρηση, η πορεία ολοκληρώθηκε χωρίς επεισόδια.
Και έτσι, δεν καθιερώθηκε μόνο ένας θεσμός μνήμης, αλλά και η ίδια η νεολαία ως καθοριστικός φορέας λόγου και δημοκρατίας.

Η μνήμη του Πολυτεχνείου παραμένει ζωντανή όχι ως τελετουργία, αλλά ως ενεργός υπενθύμιση ότι οι πιο καθοριστικές στιγμές της ιστορίας γράφονται από εκείνους που αρνούνται να σωπάσουν.