Αλλάζει ο άνθρωπος μετά τα 60;

«Ο άνθρωπος δεν αλλάζει», λέει η λαϊκή ρήση. Η επιστημονική έρευνα, όμως, φαίνεται να παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα.

Το ερώτημα αν η προσωπικότητα παραμένει σταθερή σε όλη τη ζωή έχει επηρεάσει βαθιά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους. Ωστόσο, μια ψυχολογική μελέτη για τη γήρανση, που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές στη Γερμανία και την Ελβετία, δείχνει ότι ακόμη και μετά τα 60, οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται το άγχος, τα συναισθήματα και τις κοινωνικές προκλήσεις.

Η έρευνα διεξήχθη υπό την καθοδήγηση της καθηγήτριας Cornelia Wrzus (Πανεπιστήμιο Χαϊδελβέργης) και της καθηγήτριας Corina Aguilar-Raab (Πανεπιστήμιο Μάνχαϊμ) και δημοσιεύθηκε στο Communications Psychology. Τα ευρήματα αμφισβητούν την παλαιότερη αντίληψη ότι η προσωπικότητα παραμένει αμετάβλητη μετά την ενηλικίωση.

Αναδιαμόρφωση κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων

Οι κοινωνικο-συναισθηματικές δεξιότητες αφορούν την ικανότητα ενός ατόμου να αναγνωρίζει, να εκφράζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του, καθώς και να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις σχέσεις του. Οι δεξιότητες αυτές συνδέονται στενά με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας — δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε.

Προηγούμενες μελέτες υποστήριζαν ότι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας σταθεροποιούνται μετά την πρώιμη ενηλικίωση. Για να εξετάσουν αν μπορούν να αλλάξουν αργότερα στη ζωή, οι ερευνητές σχεδίασαν ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης διάρκειας 8 εβδομάδων, με στόχο την ενίσχυση της συναισθηματικής σταθερότητας και της εξωστρέφειας — δύο στοιχείων που συνδέονται με την ανθεκτικότητα και την κοινωνική συμμετοχή.

Στη μελέτη συμμετείχαν 165 άτομα, τόσο νεότεροι ενήλικες όσο και άτομα ηλικίας 60–80 ετών. Κάθε εβδομάδα παρακολουθούσαν οργανωμένες συνεδρίες και πραγματοποιούσαν πρακτικές ασκήσεις που τους βοηθούσαν να διαχειρίζονται το άγχος και να αντιμετωπίζουν δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις.

Η συναισθηματική σταθερότητα και η εξωστρέφεια αξιολογήθηκαν μέσω ερωτηματολογίων και έμμεσων τεστ σε υπολογιστή πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την εκπαίδευση. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν επίσης για έναν χρόνο, ώστε να εξεταστούν οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: κατά μέσο όρο, οι αλλαγές στις κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές και στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ήταν παρόμοιες και στις δύο ηλικιακές ομάδες. Για τη δρ. Wrzus, το εύρημα αυτό ήταν απρόσμενο, καθώς θεωρείται συχνά πιο δύσκολο για τους ηλικιωμένους να μάθουν νέες δεξιότητες, όπως μια ξένη γλώσσα ή ένα μουσικό όργανο.

Κίνητρο: ο παράγοντας-κλειδί

Για να κατανοήσουν γιατί οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες επωφελήθηκαν τόσο, οι ερευνητές εξέτασαν τον βαθμό συμμετοχής τους στις ασκήσεις. Διαπίστωσαν ότι οι ηλικιωμένοι εμφάνισαν ελαφρώς υψηλότερα επίπεδα εμπλοκής, αφιερώνοντας περισσότερο χρόνο και προσοχή στο εκπαιδευτικό υλικό.

Αυτή η αυξημένη δέσμευση φαίνεται πως αντιστάθμισε τους περιορισμούς μάθησης που σχετίζονται με την ηλικία. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η προσωπική ανάπτυξη μπορεί να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής, εφόσον υπάρχει το κατάλληλο κίνητρο και η απαραίτητη υποστήριξη.

Αμφισβητώντας στερεότυπα για τη γήρανση

Η μελέτη προσφέρει ενθαρρυντικά μηνύματα για τους γηράσκοντες πληθυσμούς. Όπως δήλωσε η δρ. Wrzus, τα αποτελέσματα έρχονται σε αντίθεση με την παραδοσιακή αντίληψη ότι οι ηλικιωμένοι δεν μπορούν να αποκτήσουν νέες δεξιότητες. Όταν υπάρχει κίνητρο, οι άνθρωποι διατηρούν την ικανότητα να αλλάζουν και να μαθαίνουν.

Καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γηράσκει, η αναγνώριση της δυνατότητας προσωπικής εξέλιξης στην τρίτη ηλικία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ανάπτυξη δεν σταματά στα 30 — ούτε καν στα 60. Με τα σωστά εργαλεία και την κατάλληλη παρακίνηση, μπορεί να συνεχιστεί σε κάθε στάδιο της ζωής.

Πηγή: Cyprus Times