Από ποια ηλικία αρχίζει να γερνά ο εγκέφαλος

Η γήρανση του εγκεφάλου αποτελεί μια φυσική διαδικασία, η οποία όμως ξεκινά πολύ νωρίτερα απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι. Ήδη από την τρίτη δεκαετία της ζωής, ορισμένες γνωστικές λειτουργίες – όπως η ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών – αρχίζουν σταδιακά να φθίνουν. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η πνευματική έκπτωση είναι αναπόφευκτη.

Τα επιστημονικά δεδομένα των τελευταίων ετών δείχνουν ξεκάθαρα ότι ο τρόπος ζωής και ιδιαίτερα η σωματική άσκηση παίζουν καθοριστικό ρόλο στον ρυθμό με τον οποίο γερνά ο εγκέφαλος.

Άνοια και νόσος Αλτσχάιμερ: Οι παράγοντες κινδύνου

Η άνοια και κυρίως η νόσος Αλτσχάιμερ αποτελούν σήμερα μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία. Παρότι η ηλικία παραμένει ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου, δεν είναι ο μοναδικός. Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, τα καρδιομεταβολικά νοσήματα, η παχυσαρκία, ο διαβήτης και η χρόνια φλεγμονή επιταχύνουν τη γήρανση του εγκεφάλου.

Αντίθετα, η τακτική φυσική άσκηση φαίνεται να δρα προστατευτικά, μειώνοντας ουσιαστικά τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.

Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου επισημαίνουν ότι, σύμφωνα με πρόσφατη ανασκόπηση στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet, η συστηματική άσκηση και η καλή καρδιοαναπνευστική φυσική κατάσταση συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου.

Γιατί μετρά η καρδιοαναπνευστική ικανότητα

Δεν έχει σημασία μόνο το πόσο συχνά κινούμαστε, αλλά και το επίπεδο της καρδιοαναπνευστικής μας ικανότητας – δηλαδή το πόσο αποτελεσματικά η καρδιά και οι πνεύμονες οξυγονώνουν το σώμα και τον εγκέφαλο. Η καλή φυσική κατάσταση συνδέεται άμεσα με τη μακροζωία και την εγκεφαλική υγεία.

Έρευνες δείχνουν ότι άτομα που διατηρούν ή βελτιώνουν τη φυσική τους κατάσταση στη μέση και τρίτη ηλικία έχουν έως και 40% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.

Πώς η άσκηση προστατεύει τον εγκέφαλο

Ένας βασικός μηχανισμός προστασίας είναι η βελτίωση της εγκεφαλικής αιμάτωσης. Η αερόβια άσκηση – όπως το γρήγορο περπάτημα, το ποδήλατο ή το κολύμπι – αυξάνει τη ροή αίματος σε περιοχές κρίσιμες για τη μνήμη και τη μάθηση, όπως ο ιππόκαμπος. Ακόμη και λίγες εβδομάδες συστηματικής άσκησης μπορούν να επιφέρουν μετρήσιμες βελτιώσεις στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Παράλληλα, η άσκηση περιορίζει τη χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή που συνοδεύει τη γήρανση και ευνοεί τις νευροεκφυλιστικές νόσους. Με την πάροδο των ετών, η νευροφλεγμονή αυξάνεται και καθιστά τα νευρικά κύτταρα πιο ευάλωτα. Η τακτική, μέτρια φυσική δραστηριότητα βοηθά στην εξισορρόπηση αυτής της κατάστασης.

Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο ρόλος της άσκησης στη νευροπλαστικότητα – την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αναδιοργανώνεται. Η φυσική δραστηριότητα διεγείρει την παραγωγή νευροτροφικών παραγόντων, όπως ο BDNF, που ενισχύουν τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων και υποστηρίζουν τη δημιουργία νέων.

Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της άσκησης απελευθερώνονται στο αίμα ουσίες γνωστές ως «exerkines», οι οποίες λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι και μεταφέρουν τα οφέλη της κίνησης στον εγκέφαλο, ενισχύοντας τη μνήμη και τη μάθηση.

Ποτέ δεν είναι αργά

Το πιο αισιόδοξο μήνυμα είναι ότι η προστασία του εγκεφάλου δεν έχει ηλικιακό όριο. Αν και η άσκηση από νεαρή ηλικία προσφέρει τα μεγαλύτερα μακροπρόθεσμα οφέλη, ακόμη και η έναρξη φυσικής δραστηριότητας στη μέση ή τρίτη ηλικία μπορεί να επιβραδύνει τη γνωστική φθορά και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής.

Παράλληλα, η άσκηση συμβάλλει στη δημιουργία «γνωστικού αποθέματος» – της ικανότητας του εγκεφάλου να αντισταθμίζει τις φθορές της ηλικίας ή τις πρώιμες παθολογικές αλλοιώσεις. Σε συνδυασμό με πνευματική δραστηριότητα και κοινωνική συμμετοχή, η κίνηση ενισχύει τη γνωστική ανθεκτικότητα.

Τέλος, η φυσική δραστηριότητα βελτιώνει και τη διάθεση, μειώνοντας το άγχος και την κατάθλιψη, παράγοντες που επιβαρύνουν τη μνήμη και τη σκέψη. Έτσι δημιουργείται ένας θετικός κύκλος: καλύτερη ψυχολογία, περισσότερη κίνηση, καλύτερη υγεία του εγκεφάλου.

Πηγή: Cyprus Times