Γεροσκήπου: Ένας Αιωνόβιος Γίγαντας στην Αυλή του Γυμνασίου

Ένας τεράστιος Τρέμιθος, βρίσκεται στην αυλή του Γυμνασίου Γεροσκήπου, η ηλικία του όποιου εκτιμάται ότι ανέρχεται στα 350 χρόνια. Το Γυμνάσιο Γεροσκήπου βρίσκεται στη Νοτιοδυτική πλευρά του νησιού μας, στην Επαρχία της Πάφου. Πρόκειται για ένα περιφερειακό Γυμνάσιο στο οποίο φοιτούν μαθητές τόσο από την Γεροσκήπου, όσο και από τις γύρω κοινότητες της επαρχίας.

Παρόλο που η Γεροσκήπου είναι γνωστή πιο πολύ για τα λουκούμια και την στενή σχέση που έχει στην αρχαιότητα με την Θεά Αφροδίτη, οι μαθητές του Γυμνασίου, θέλουν να μας γνωρίσουν τους Αιωνόβιους Γίγαντες που υπάρχουν στην περιοχή και συγκεκριμένα στην αυλή αλλά και στο περίγυρο του Γυμνασίου. Ένας τέτοιος Γίγαντας υπάρχει στην Νοτιοδυτική πλευρά του γηπέδου του Σχολείου. «Πάντα αναρωτιόμασταν γιατί να υπάρχει ένα δέντρο στο γηπέδου του ποδοσφαίρου. Γιατί να μην τον έχουν κόψει όταν έκαναν τα έργα για την ανέγερση του σχολείου μας και η απάντηση μας ήρθε όταν ανακαλύψαμε τι δέντρο είναι αυτό» λένε οι μαθητές.

«Με την βοήθεια της καθηγήτριας μας ψάξαμε, πήραμε πληροφορίες από κατοίκους της περιοχής μέχρι να καταλάβουμε το γιατί. Ο γίγαντας αυτός λοιπόν είναι Τρέμιθος και από παλαιότερο άρθρο που βρήκαμε τα δέντρα αυτά θεωρούνται  «Οι Γηραιότεροι κάτοικοι της Κύπρου» . Στην Κύπρο το Τμήμα Δασών στην προσπάθεια του να προστατεύσει έχει επιλέξει πολλά δέντρα, μεγάλων διαστάσεων, τα οποία έχουν κηρυχθεί ως αιωνόβια δέντρα. Από την μελέτη που έχουμε κάνει έχουμε βρει ότι πέντε δέντρα Τρέμιθου προστατεύονται» σημειώνουν.

Όπως μας πληροφορούν οι μαθητές, πριν μερικά χρόνια ο Δήμος Γεροσκήπου είχε πάρει πρωτοβουλία για την προστασία εννέα Τρέμιθων που βρίσκονται εντός του Δήμου του. Αυτοί βρίσκονται σε δημόσιους χώρους ή εκκλησιαστική γη. Το τμήμα Δασών υιοθέτησε την πρωτοβουλία αυτή και χρονολόγησε τα δέντρα αυτά. Ο Τρέμιθος στην αυλή του Γυμνασίου είναι 350 ετών, έχει ύψος 12m και περιφέρεια 3,70m.

Εκείνο που ζητούν οι μαθητές, είναι η προστασία του Τρέμιθου, από την φυσική φθορά αλλά και την κακή χρήση των άλλων μαθητών που δεν ξέρουν την ιστορία αλλά και την πολιτισμική κληρονομία που κουβαλά. «Θα θέλαμε να κηρυχθεί ως Μνημείο της Φύσης όπως άλλοι Τρέμιθοι της Κύπρου μας» λένε οι μαθητές, υπογραμμίζοντας ότι σε αυτή την προσπάθεια χρειάζονται την ενεργό βοήθεια ολόκληρης της σχολικής μονάδας και των αρμοδίων προσώπων.

Ακολουθεί το κείμενο των Μαθητών του Γυμνασίου:

Ζωτικής Σημασίας οι Τρέμιθοι της Γεροσκήπου

Όπως είναι γνωστό η Γεροσκήπου είναι στενά συνδεδεμένη με τα λουκούμια και την παφίτικη πίσσα. Αυτά αποτελούν πολιτιστική κληρονομιά της, εκείνο όμως που δεν είναι γνωστό σε όλους είναι ο ρόλος που έπαιξαν στην εξέλιξη αυτής της παράδοσης τα δέντρα του Τρέμιθου.

Οι τοπικές βιοτεχνίες  από παλιά μέχρι και σήμερα  χρησιμοποιούν  ως πρώτη ύλη  για την κατασκευή της παφίτικης πίσσας την ρητίνη που έβρισκαν στους Τρέμιθους της περιοχής.

Ως πρώτη ύλη  λοιπόν για την παρασκευή της πίσσας χρησιμοποιείται η ρητίνη του Τρέμιθου. Η τρεμεντίνα, μια παχύρευστη και ρητινώδης ουσία, λαμβάνεται από Τρέμιθους μεγάλης ηλικίας, από εντομές σε διάφορα σημεία του κορμού του δέντρου με τσεκούρι ή με αξίνα. Από την ειδική επεξεργασία της τρεμεντίνας, παράγεται η παφίτικη πίσσα, η οποία έχει χαρακτηριστικό φυσικό άρωμα και πολλές θεραπευτικές ιδιότητες.

Πως αναγνωρίζεις έναν Τρέμιθο;

Ο Τρέμιθος είναι μεγάλο φυλλοβόλο δέντρο με πλατιά κόμη και ύψος που φτάνει τα 15 μέτρα. Είναι γνωστός με το επιστημονικό όνομα Πιστάκια η ατλαντική (Pistacia atlantica). Το γένος πιστάκια στο οποίο ανήκει και ο Τρέμιθος περιλαμβάνει περίπου 11 είδη με εξάπλωση κυρίως στη Μεσόγειο, την Ασία, το Μεξικό, τις ΗΠΑ, τα νησιά του Ατλαντικού και την Τροπική Αφρική. Από αυτά, ο Τρέμιθος, η Τρεμιθιά και η Σχοινιά είναι ιθαγενή φυτά της Κύπρου.

Το επίθετο του γένους ατλαντική προέρχεται από το όνομα των βουνών του Άτλαντα στην περιοχή της Αλγερίας.

Η εξάπλωση του Τρέμιθου στην Κύπρο ξεκινά από την επιφάνεια της θάλασσας και φτάνει μέχρι τα 1500m υψόμετρο. Πολλές φορές το συναντούμε σε αυλές παλιών σπιτιών και κοντά σε εξωκκλήσια.

Από τον Τρέμιθο προέρχεται το όνομα του χωριού Τρεμιθούσα της επαρχίας Πάφου.

Στην Κύπρο, εξαιτίας της ραγδαίας οικιστικής ανάπτυξης των τελευταίων χρόνων, ο Τρέμιθος περιορίστηκε σε λίγες, μικρές και αραιές συστάδες που απαντούν σε ιδιωτικές εκτάσεις. Ωστόσο, υπάρχουν πολλά μεμονωμένα δένδρα, ιδιαίτερα στο νοτιοδυτικό μέρος του νησιού .

Στο κέντρο της Γεροσκήπου, σε πολύ κοντινή απόσταση από την πλατεία και το Δημοτικό Μέγαρο, βρίσκονται πολλοί αιωνόβιοι Τρέμιθοι, που πλέον έχουν ενταχθεί σε πρόγραμμα προστασίας. Με πρωτοβουλία του δήμου Γεροσκήπου πριν μερικά χρόνια η οποία υιοθετήθηκε από το Τμήμα Δασών, εννέα τρέμιθοι που βρίσκονται σε δημόσιους χώρους ή εκκλησιαστική γη έχουν κηρυχθεί ως προστατευόμενα δέντρα  στην κοινότητα.

Άλλες Χρήσεις του καρπού του Τρέμιθου

Οι καρποί του Τρέμιθου χρησιμοποιούνται ως άρτυμα για τη παρασκευή ντόπιων ζυμαρικών, τις τρεμιθόπιττες, ενώ σε πολλές περιοχές τρώγονται νωποί ή ξεροψημένοι με αλάτι. Επίσης, σε κάποιες περιοχές οι καρποί αξιοποιούνταν για την παρασκευή τρεμιθελαίου, το οποίο χρησιμοποιείτο για τηγάνισμα. Η ξυλεία του είναι χρήσιμη ως καυσόξυλο.

Περιμετρικά από τα Ξωκλήσια και κοντά σε σχολεία

Δια μέσου του μύθου και της παράδοσης πολλά δέντρα Τρέμιθου έχουν καταφέρει να σωθούν.

Τέτοια παραδείγματα είναι το γηραιότερο δέντρο Τρέμιθου που είναι στην κοινότητα Απαισιά όπου η ηλικία του υπολογίζεται γύρω στα 1500 χρόνια, στην Πόλη Χρυσοχούς με περίμετρο 8,60μέτρα, στο Λιμνάτη , Σίμου, Κρίτου Μαράτου και κατακόμβη της Αγίας Σολομωνής στην Κάτω Πάφο είναι μερικά αιωνόβια δέντρα που έχουν διασωθεί.

Στην Γεροσκήπου συναντούμε πολλούς αιωνόβιους Τρέμιθους, σε κοντινή απόσταση από την πλατεία και το Δημοτικό Μέγαρο καθώς επίσης στην αυλή του Γυμνασίου και περιμετρικά από αυτό, πολύ κοντά από το σχολείο είναι το εξωκκλήσι της Αγίας Μαρίνας όπου και πάλι υπάρχει εντός της αυλής του. 

Σε αρκετές περιπτώσεις οι Τρέμιθοι, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό ήταν σύμβολα λατρείας, γι αυτό και συνήθιζαν να κρεμάζουν πάνω σε αυτούς, διάφορα ρούχα τα οποία κάλυπταν το μέλος του σώματος τους, το οποίο ήθελα να τους θεραπέψει, αφού αρκετά από τα δέντρα αυτά είναι αφιερωμένα στην Παναγία ή σε άλλους Αγίους.

Πολλοί ερευνητές και βοτανολόγοι αναφέρουν, μέσα από διάφορες σχετικές μελέτες τους, ότι οι τρέμιθοι ανήκουν στα ιερά δέντρα, τα οποία κατά την αρχαιότητα τιμούσαν δεόντως σε τελετές που συνδέονταν με τη γονιμότητα, την εποχή του σιδήρου. Πολλές περιοχές της Ανατολικής Μεσόγειου, όπως το Ισραήλ, αλλά και στη Μινωική Κρήτη και τη Μυκηναϊκή Ελλάδα, η συγκεκριμένη δενδρολατρεία αποτυπώθηκε και στη θρησκευτική τέχνη, και πιθανώς λειτουργούσε ως ένα θρησκευτικό σύμβολο για τη δύναμη της ζωής, του θανάτου, της αναγέννησης, και του τελετουργικού καθαρισμού. Στο Ισραήλ συγκεκριμένα, ένα από τα δύο ιερά δέντρα είναι και η Pistacia Atlantica .

Η ικανότητα του συγκεκριμένου δέντρου, να αναπτύσσεται σε ένα σημαντικό μέγεθος, φαίνεται ότι αποτελούσε τον βασικό λόγο για τον οποίο καθιερώθηκε ως αντικείμενο λατρείας. Επιπλέον, στην αρχαία Χαναάν οι τρέμιθοι ήταν τόσο διαδεδομένοι στις λατρείες της γονιμότητας, όπου συμβόλιζαν τη θεά Ασερά, την αντίστοιχη Αστάρτη των Φοινίκων και την Αφροδίτη των Ελλήνων. Αυτές οι λατρείες ήταν γνωστές π.χ. από την Αγία Γραφή, αν και υπήρχαν σίγουρα πριν οι Ισραηλίτες φτάσουν στην περιοχή.

Άραγε είναι τυχαίο που υπάρχουν τόσοι Τρέμιθοι στην Γεροσκήπου, αφού όπως γνωστό σε παλαιότερη εποχή η Γεροσκήπου ήταν οι Ιεροί Κήποι της Αφροδίτης.

Ιατρικές χρήσεις

Οι Αιγύπτιοι συνήθιζαν να εισάγουν τρέμιθο-ρητίνη ως τελετουργικό θυμίαμα, ως συστατικό να παρασκευάσουν μούμιες για την «αιώνια ζωή» και ως φάρμακο, ως επί το πλείστον για την απολύμανση. Στην αρχαία Αίγυπτο επίσης η τρέμιθο-ρητίνη χρησιμοποιήθηκε για διάφορα μέρη του σώματος (πληγές, μάτια, αιδοίο) για την εκκένωση, δηλαδή απολύμανση ή τον καθαρισμό .

Μετά από όλα αυτά που έχουμε αναφέρει δεν πιστεύετε και εσείς ότι είναι αρκετά έτσι ώστε να παλέψουμε για την προστασία τους!!!

Από μαθητές του Γυμνασίου Αγίας Παρασκευής

• Μιχαήλ Αργυρούλα Γ1
• Λουκά Λούκας Β3
• Αντωνίου Χάρης Β3
• Αλφρέδου Μαρίνος Β3

Καθηγήτρια

• Ασπασία Ζήνωνος