ΓΕΝΙΚΑ
Γιατί ξυπνάμε νωρίτερα όσο μεγαλώνουμε;
Οι επιστήμονες εξηγούν
Έχετε παρατηρήσει ότι οι μεγαλύτεροι άνθρωποι ξυπνούν πριν ακόμη χαράξει, ενώ οι έφηβοι δυσκολεύονται να σηκωθούν ακόμη και με ξυπνητήρι; Οι διαφορές αυτές δεν οφείλονται απλώς σε συνήθειες ή χαρακτήρα, αλλά σχετίζονται άμεσα με το βιολογικό μας ρολόι. Καθώς το σώμα περνά από διαφορετικά στάδια ζωής, αλλάζει και ο τρόπος που κοιμόμαστε και ξεκουραζόμαστε.
Όπως εξηγεί η καθηγήτρια ψυχολογίας Cindy Lustig από το Πανεπιστήμιο του Michigan, δεν υπάρχει μία μόνο αιτία· πρόκειται για ένα σύνολο παραγόντων που λειτουργούν αλληλένδετα.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο με την ηλικία
Με την πάροδο του χρόνου, ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται λιγότερο αποτελεσματικά στα ερεθίσματα που ρυθμίζουν τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης.
Ο Δρ. Sairam Parthasarathy, διευθυντής του Center for Sleep and Circadian Sciences στο University of Arizona Health Sciences, εξηγεί ότι ερεθίσματα όπως το φως, το σκοτάδι, τα γεύματα, η σωματική δραστηριότητα και οι κοινωνικές συνήθειες βοηθούν τον εγκέφαλο να συγχρονιστεί με τον 24ωρο κύκλο.
Στους νεότερους, για παράδειγμα, το δείπνο λειτουργεί ως σήμα ότι πλησιάζει η ώρα του ύπνου. Στους μεγαλύτερους, αυτή η σύνδεση συχνά εξασθενεί, καθώς τα νευρικά μονοπάτια που μεταφέρουν αυτά τα «χρονικά σήματα» φθείρονται με την ηλικία.
Αυτός είναι ένας λόγος που οι ηλικιωμένοι κουράζονται νωρίτερα και, κατά συνέπεια, ξυπνούν νωρίς, συχνά νιώθοντας ήδη ξεκούραστοι.
Ο ρόλος του φωτός και της όρασης
Οι αλλαγές στην όραση επηρεάζουν επίσης το κιρκάδιο ρολόι.
Η Lustig σημειώνει ότι με την ηλικία μειώνεται η ποσότητα φωτός που φτάνει στον εγκέφαλο, κάτι κρίσιμο για τη ρύθμιση του ύπνου. Το φαινόμενο γίνεται πιο έντονο σε άτομα με καταρράκτη, που επηρεάζει περισσότερους από τους μισούς ανθρώπους άνω των 80 ετών.
Όταν λιγότερο απογευματινό φως εισέρχεται στα μάτια, ο εγκέφαλος «πιστεύει» ότι ο ήλιος δύει νωρίτερα. Αυτό οδηγεί σε νωρίτερη έκκριση μελατονίνης — της ορμόνης που προκαλεί υπνηλία — με αποτέλεσμα οι άνθρωποι να νυστάζουν και να κοιμούνται πιο νωρίς και, συνεπώς, να ξυπνούν πιο νωρίς.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η αφαίρεση καταρράκτη μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του ύπνου, επειδή επιτρέπει στα φωτεινά σήματα να φτάνουν πιο αποτελεσματικά στον εγκέφαλο.
Τι μπορείτε να κάνετε για καλύτερο ύπνο
Εκτεθείτε σε έντονο φως το απόγευμα
Η έκθεση σε φωτεινό περιβάλλον αργά το απόγευμα μπορεί να βοηθήσει όσους ξυπνούν πολύ νωρίς. Ένας περίπατος πριν τη δύση, έντονος τεχνητός φωτισμός στο σπίτι ή ακόμη και η χρήση φωτεινών οθονών μπορεί να συμβάλει στην καθυστέρηση της παραγωγής μελατονίνης.
Στόχος: περίπου δύο ώρες φωτεινής έκθεσης και διατήρηση φωτισμού μετά τη δύση.
Αποφύγετε το αλκοόλ πριν τον ύπνο
Παρότι μπορεί να προκαλέσει υπνηλία, το αλκοόλ μειώνει την ποιότητα του ύπνου.
Ενισχύστε υγιεινές συνήθειες
Η τακτική άσκηση βελτιώνει την ποιότητα ύπνου, ενώ η πρωινή έκθεση στο φυσικό φως βοηθά στη σωστή ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού.
Συμπέρασμα
Οι αλλαγές στον ύπνο αποτελούν φυσιολογικό μέρος της γήρανσης. Αν και δεν μπορούμε να ελέγξουμε όλες τις βιολογικές μεταβολές, οι σωστές συνήθειες μπορούν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα του ύπνου και να μας βοηθήσουν να ξεκουραζόμαστε καλύτερα σε κάθε ηλικία.
Πηγή: Cyprus Times