Το Σπήλαιο της "Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας" στην Κάτω Δευτερά

Το ιστορικό Σπήλαιο της «Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας», βρίσκεται στο χωριό Κάτω Δευτερά, σε μία τοποθεσία περιτριγυρισμένη από ευκαλύπτους και αροδάφνες. Το Σπήλαιο είναι λαξευμένο μέσα σε βράχο, σε ύψος περίπου 50μ, στις όχθες του Πεδιαίου Ποταμού. Ο προσκυνητής, αφού ανέβει τα 104 σκαλοπάτια για να φτάσει στο Σπήλαιο, θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει και να μαγευτεί από την πανοραμική θέα του Σπηλαίου και να δει όλο το χωριό καθώς και τη γύρω περιοχή.

Σύμφωνα με την παράδοση το Σπήλαιο της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας, λειτούργησε κατά την περίοδο της εικονομαχίας 8^ο -9^ο αιώνα. Στο σπήλαιο βρέθηκαν και ανθρώπινα οστά και ένας σταυρός, στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι ασκήτεψαν κάποιοι μοναχοί. Αρκετοί Ιστορικοί Βυζαντινολόγοι, ισχυρίζονται ότι το σπήλαιο πιθανόν να αποτέλεσε χώρο άσκησης του Αγίου Ηρακλειδίου, πρώτου Επισκόπου Ταμασού. Εκκλησιαστικά όμως το σπήλαιο ανήκει στον ιερό ναό Αγίου Νικολάου Κάτω Δευτεράς, της Μητρόπολης Ταμασού και Ορεινής.

Το Σπήλαιο της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας, αποτελείται από 3 λεξευμένα υποσπήλαια που συνδέονται μεταξύ τους με 2 εσωτερικές σήραγγες, με το μεγαλύτερο απ’ αυτά, το κεντρικό να αποτελεί το ναό. Μέσα στο Ιερό βήμα στην αψίδα υπάρχουν σημαντικές τοιχογραφίες, οι οποίες ανάγονται στον 12^ο-13^ο αιώνα και έχουν συντηρηθεί. Και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο το Σπήλαιο έχει κηρυχτεί σε αρχαίο μνημείο και προστατεύεται από το τμήμα αρχαιοτήτων.

Η ονομασία του Σπηλαίου οφείλεται στην ανεύρεση της σεπτής και της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας, η οποία σύμφωνα με την παράδοση βρέθηκε με θαυμαστό τρόπο μέσα σε σπήλαιο. Από τότε το σπήλαιο ονομάστηκε «Χρυσό Σπήλαιο» και «Χρυσοσπηλιώτισσα», η Παναγία.

Πρόσφατα αφαιρέθηκε το χρυσό κάλυμμα της εικόνας για συντήρηση και αποκαλύφθηκε ότι το ξύλο που ήταν καλυμμένο ήταν αγιογραφημένο από τις 2 όψεις, ένα σπάνιο είδος αμφιπρόσωπης εικόνας που και στις 2 πλευρές εικονίζει την Παναγία. Το χρυσό κάλυμμα χρονολογείται το 18^ο αιώνα και φημολογείται ότι ανήκει στο μεγάλο Κρητικό ζωγράφο, Ιωάννη Κορνάρο. Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου οι κάτοικοι φαίνεται πως άνοιξαν και διαμόρφωσαν την σπηλιά της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας σε εξωκλήσι και δημιούργησαν στενό μονοπάτι στην πλαγιά του βουνού, το οποίο με τα χρόνια άλλαξε μορφή και για λόγους ασφάλειας έφτασε στην σημερινή του μορφή.

Η εικόνα της Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας είναι φημισμένη από τα παλιά χρόνια μέχρι και σήμερα για τα θαύματα της και οι πιστοί συρρέουν καθημερινά για να προσκυνήσουν με ευλάβεια την Παναγία και να κάνουν το τάμα τους.

Η Παναγία Χρυσοσπηλιώτισσας, γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, την εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου και γίνεται μεγάλη πανήγυρης, η οποία θεωρείται ίσως η μεγαλύτερη σε ολόκληρη την Κύπρο, σε όγκο και διάρκειας 10 μερών. Αρχίζει από 7/8-16/8. Την Παναγία την επισκέπτονται περισσότεροι από 50 000 προσκυνητές, με αισθήματα κατάνυξης,ευσέβειας,αγάπης και ευχαριστίες προς το πρόσωπο της. Στις 10/8 το σεπτό της εικόνισμα της Παναγίας μεταφέρεται στο σπήλαιο από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, με μεγάλη πομπή, αφου λιτανευθεί στους δρόμους της Κοινότητας, με τη συνοδεία Επισκόπου,Ιερέων,στρατιωτών, φιλαρμονικής και χιλιάδων πιστών. Εκεί παραμένει μέχρι και τις 16/8 και επιστρέφει στο ναό του Αγίου Νικολάου. Όλες αυτές τις μέρες ψέλνεται καθημερινά η παράκληση στην Παναγία.

Σήμερα στο χώρο του προαυλίου του Σπηλαίου της Παναγίας Χρυσοσπηλώτισσας, γίνονται διάφορες εκδηλώσεις, όπως μουσικές συναυλίες, δεξιώσεις γάμων, κλπ.

*Το σπήλαιο είναι ανοιχτό καθημερινά.