ΓΕΝΙΚΑ
Τσερνόμπιλ 34 χρόνια μετά:
Το μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα του 20ου αιώνα
Ήταν ξημερώματα της 26ης Απριλίου 1986 όταν οι εργαζόμενοι στον πυρηνικό σταθμό «Βλαντιμίρ Ίλιτς Λένιν», στο Τσέρνομπιλ της Ουκρανίας, άρχισαν τις προγραμματισμένες εργασίες για ένα πείραμα, που σκοπό είχε να ελέγξει τα συστήματα ασφαλείας, αλλά οδήγησε στο μεγαλύτερο πυρηνικό ατύχημα.
Στο πλαίσιο του πειράματος αυτού, οι τεχνικοί έκλεισαν τα αυτόματα συστήματα ρύθμισης της ισχύος της τέταρτης μονάδας του σταθμού, καθώς και τα συστήματα ασφαλείας, αφήνοντας ωστόσο τον αντιδραστήρα να λειτουργεί με το 7% της ισχύος του. Στη 1:23 το πρωί, η αλυσιδωτή αντίδραση στον τέταρτο αντιδραστήρα προκάλεσε διαδοχικές εκρήξεις, οι οποίες τίναξαν στον αέρα το ατσάλινο κάλυμμα του αντιδραστήρα, βάρους χιλίων τόνων. Τεράστιες ποσότητες ραδιενεργού υλικού σκορπίστηκε στον αέρα, μέσω του οποίου μεταφέρθηκε στις γύρω περιοχές με ταχείς ρυθμούς.
Η ζωή για τους κατοίκους των χωριών γύρω από το Τσέρνομπιλ θα έμελλε να ήταν για πάντα αλλιώτικη και ας μη το ήξεραν όταν ξύπνησαν ανύποπτοι.Μετά από 36 ολόκληρες ώρες, κλήθηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή και τα σπίτια τους παίρνοντας μόνο τα απαραίτητα λέγοντάς τους πως θα γυρίσουν πίσω σε 3 μέρες.
Στις 28 Απριλίου, σουηδικοί σταθμοί παρατήρησης άρχισαν να καταγράφουν υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας και απαίτησαν μια εξήγηση. Παρότι η σοβιετική κυβέρνηση αποπειράθηκε αρχικώς να συγκαλύψει το γεγονός, αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι υπήρξε ένα «μικρό ατύχημα».
Επί δέκα ημέρες, τα φλεγόμενα πυρηνικά καύσιμα απελευθέρωναν στην ατμόσφαιρα εκατομμύρια ραδιενεργά στοιχεία, σε ποσότητα που αντιστοιχεί σε 200 βόμβες σαν αυτή της Χιροσίμας. Ραδιενεργός σκόνη απλώθηκε πάνω από την Ευρώπη και μέχρι το Βόρειο Πόλο. Χρειάστηκαν 7.000 τόνοι μετάλλου και 400.000 κυβικά μέτρα σιδηροπαγούς σκυροδέματος, προκειμένου να θαφτούν οι εκατοντάδες τόνοι πυρηνικών καυσίμων και ραδιενεργών συντριμμιών μέσα σε μια σαρκοφάγο.
Επισήμως, 31 άνθρωποι πέθαναν λίγο μετά την έκρηξη. Όμως, από το 1986 έως σήμερα έχουν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 25.000 στρατιώτες και πολίτες από την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Λευκορωσία και άλλες Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, οι οποίοι εστάλησαν στις εργασίες αποκατάστασης του σταθμού. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, περίπου 8,4 εκατομμύρια άνθρωποι στις τρεις αυτές χώρες έχουν εκτεθεί στη ραδιενέργεια, από την οποία έχει μολυνθεί έκταση 150.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ίση με τη μισή έκταση της Ιταλίας. Τετρακόσιες χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τις εστίες τους, αλλά περίπου 6 εκατομμύρια εξακολουθούν να ζουν σε μολυσμένες ζώνες.
Οι ακριβείς λόγοι που οδήγησαν σ’ αυτή την τραγωδία παραμένουν άγνωστοι. Διαφαίνεται, όμως, ότι σημαντικό ρόλο έπαιξε μία σειρά αλυσιδωτών παραγόντων, όπως τα ανεπαρκή συστήματα ασφαλείας και προστασίας του αντιδραστήρα, καθώς και οι λανθασμένοι χειρισμοί (ίσως και χωρίς σχετική εξουσιοδότηση) των ελλιπώς καταρτισμένων εργαζομένων.
Το μοιραίο εργοστάσιο του Τσερνομπίλ έκλεισε οριστικά το Δεκέμβριο του 2000, ύστερα από διεθνείς πιέσεις που δέχθηκε η κυβέρνηση της Ουκρανίας και υπό το φόβο νέων πιθανών εκρήξεων στους πεπαλαιωμένους αντιδραστήρες του. Τον Σεπτέμβριο του 2007 η Ουκρανία ενέκρινε την κατασκευή ενός ατσάλινου κελύφους πάνω από τον αντιδραστήρα, σε αντικατάσταση της υπάρχουσας σαρκοφάγου, η οποία κινδύνευε από κατάρρευση. Οι εμπνευστές του εγχειρήματος ελπίζουν ότι το ατσάλινο κέλυφος θα αποτρέψει διαρροές ραδιενέργειας στα επόμενα 100 χρόνια, ενώ παράλληλα θα προστατεύει τον χώρο του αντιδραστήρα από την υγρασία και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Στις 10 Ιουλίου 2019, παραδόθηκε από την ΕΕ επίσημα η νέα ασφαλής σαρκοφάγος η οποία καλύπτει τον 4ο πυρηνικό αντιδραστήρα του σταθμού.
Σήμερα, 34 χρόνια μετά, το εργοστάσιο αποτελεί τουριστική ατραξιόν αφού μόνο για το 2019 το επισκέφθηκαν πέραν των 70 χιλιάδων τουρίστων. Το τουριστικό πρόγραμμα, περιλαμβάνει επισκέψεις στις εγκαταστάσεις προστασίας του σταθμού, στον κέντρο διεύθυνσης, στη μονάδα ‘καταφύγιο’, στο μνημείο που είναι αφιερωμένο στην μνήμη όσων έχασαν την ζωή τους είτε ως εργαζόμενοι στον σταθμό είτε δουλεύοντας στον χώρο του σταθμού για την εξάλειψη των συνεπειών της ραδιενέργειας, στο τεχνητό κανάλι με γατόψαρα και γεύμα στο εστιατόριο των εργαζομένων στον πυρηνικό σταθμό. Όλοι οι τουρίστες κατά την είσοδο τους, τους δίνετε μετρητής ραδιενέργειας για να ελέγχουν τα επιτρεπτά ενέργεια.
Πλέον τα επίπεδα ραδιενέργειας στο σταθμό θεωρούνται ακίνδυνα, αφού ολόκληρη μέρα μπορείς να απορροφήσεις 4 μονάδες ραδιενέργειας ενώ σε ένα υπερατλαντικό ταξίδι 20-25 μονάδες. Τα επιτρεπτά όρια για τον ανθρώπινο οργανισμό που μπορεί να απορροφήσει σε ένα χρόνο είναι 2000 μονάδες ραδιενέργειας.
Ο πυρηνικός σταθμός του Τσερνομπίλ βρίσκεται στην πόλη Πριπιάτ, σε απόσταση 18 χιλιομέτρων από την πόλη Τσερνομπίλ, 110 χιλιόμετρα από το Κιέβο και 16 χιλιόμετρα από τα σύνορα με την Λευκορωσία.